VATANSIZLIKTAN DÜNYA VATANDAŞLIĞINA: HAYMATLOSLAR

Haymatlos, Almancadan dilimize geçen, vatansız, kimliksiz anlamına gelen bir kelimeyken son dönemlerde dünya vatandaşlığı tabiriyle anılıyor. Türkiye’de ise halen kimliğinde haymatlos yazan birçok insan bulunuyor.

Sözlük anlamı vatansızlık olan haymatlos kavramının Türkçe ‘ye girmesi, 1933-1945 yılları arasında Almanya’dan kovulan Yahudi Almanların Türkiye’ye gelmesine dayanıyor. Bu kişilerin Türk vatandaşlığına ya da herhangi bir başka devletin vatandaşlığına geçişine kadar kimliklerinde haymatlos yazar. Türkçedeki Haymatlos kavramı diller arasındaki etkileşimin bir göstergesidir. Almanya ve Türkiye arasında böyle bir kelime alışverişi oluyor ve kelime alınıp Türkçeleştiriliyor. İnsanlar kelimeyi görünce o dönemdeki ve sonrasındaki göçleri, sürgünleri, yer değiştirmeleri bunların sonucunda köksüzlüğü, kimliksizliği, vatansızlığı anlıyor.

VATANSIZLIK DEĞİL DÜNYA VATANDAŞLIĞI

Bir ülkenin vatandaşlığına sahip olmayanlar için kullanılan bir hukuk terimi olarak haymatlos kelimesinin sonradan farklı alanlarda (psikoloji, sosyoloji, edebiyat vs.) kullanılmıştır. Bu kelime zamanla olumsuz olan vatansızlık anlamından sıyrılarak dünya vatandaşlığıyla özdeşleştirildi. Haymatlos olan bir vatana ait değil artık tüm dünya ülkelerine ait bir insan oluyor. Böylece tüm dünyadaki ülkelerin vatandaşı oluyorsun, bu senin için olumsuz bir durum olmaktan çıkıyor. Haymatlosluk sizin vatanı nasıl algıladığınıza da bağlı. Siz vatanı kardeşiniz olarak mı görüyorsunuz, kültürünüz olarak mı, diliniz olarak mı görüyorsunuz? Yani sen vatan olarak neyi görüyorsan senin ondan yoksun kalman haymatlosluktur.

Haymatlos kavramı değerlendirildiğinde, Türkiye’den Almanya’ya çalışmak için göç etmiş “misafir işçi”leri de unutmamak gerekir. Onlar Almanya’ya ilk gittiğinde kendilerini oraya ait hissetmedikleri için olumsuz olarak haymatloslukla yüz yüze geldiler. Daha sonra haymatlos insanlara güç verme, yaşadıkları sıkıntıları belki de dindirebilmek adına kavramın olumsuz algısı bir kenara bırakıldı ve dünya vatandaşlığı kavramıyla özdeşleştirildi.

BAĞIMSIZLIK ANLAMINDA DA KULLANILABİLİR

Günümüzde haymatlos kavramı hukuk dışında da her alanda kullanılabilir. İnsanlar kendilerini siyasi haymatlos veya psikolojik haymatlos olarak ifade edebiliyor; yani bağımsız olduklarını, herhangi bir aidiyet duygusu gütmediklerini söyleyebiliyor. Vatansızlığın nasıl değerlendirileceği kişilere bağlıdır, psikolojik baskı olmaması için kavramın içi dünya vatandaşlığı kavramıyla doldurulmuştur ki böylece olumsuz algı yıkılmıştır.

Kişi kendini dünya vatandaşı olarak görüyorsa, haymatlos kavramı olumlu değerlendirilebilir. 2000’li yıllardan önce haymatlos terimi gazetelerde, dergilerde ya da edebi eserlerde daha çok olumsuz algısıyla kullanıldı ve değerlendirildi fakat son yıllarda artık olumlu olarak dünya vatandaşı, çok kültürlülük, çok dillilik, çok vatanlılık anlamlarını içeriyor.

Globalleşmeyle birlikte, ülkeler birbirine yaklaşınca artık vatan olarak her yer görülebiliyor. Buradan Amerika’ya gitmek kolaysa ve vatandaşlığını da alabiliyorsak artık hukuki olarak vatanın her yer olduğunu düşünebiliriz ve kendimizi gittiğimiz her yerde vatanımızdaymış gibi hissediyorsak psikolojik olarak da haymatlosluk ortadan kalkabilir.

BATI TRAKYA’DA HAYMATLOSLAR HALEN VAR

Türkiye’de haymatlos kimliğiyle yaşayan insanlar da var. Özellikle Batı Trakya’da yaşayan ve kimliğinde haymatlos yazan birçok insan olduğu biliniyor. Hukuki anlamda haymatlos olarak nitelendirilen bu insanların Türkiye’de yasalarla belirlenmiş belirli hakları var. Bu kişilerin nasıl ikamet edecekleri, nasıl iş sahibi olacakları bir düzenlenmeyle yasalaşmıştır.

Suriye’deki savaştan kaçıp Türkiye’ye sığınan insanlar da hukuki olarak sayılmasalar da psikolojik olarak şu an haymatlostur. Haymatlos kelimesinin anlamlandırılması savaşlar, göçler, aslında olumlu-olumsuz yer değiştirmeler olduğu sürece yani insanlık sürdükçe var olacaktır.

HAYMATLOSTU BAKAN OLDU

Haymatlos kimliğiyle bilinen en önemli kişi ise Eski Sağlık Bakanı Mehmet Müezzinoğlu’dur. Gümülcine doğumlu olan Eski Bakan Müezzinoğlu, 1983 yılında göç ettiği Türkiye’de vatandaşlık kazandığı 1986 yılına kadar haymatlos olarak yaşadı. Televizyonda göç ile ilgili anısını anlatan Müezzinoğlu, Meriç Nehrinden kaçak olarak Türkiye’ye giriş yaptıklarını ve Edirne’de yaşamaya başladıklarını söylüyor.

2012 yılında Sağlık Bakanı olan Müezzinoğlu, yeni bakan olduğu dönemde gazetelerde, “Mehmet Müezzinoğlu haymatlos, dünya vatandaşı” olarak tanımlandı. Haymatlos olması tartışılsa da Müezzinoğlu bunu gizlemiyor, olumsuz algıyı yıkıp ben haymatlosum yani dünya vatandaşıyım diyor.

VATANSIZLARLA İLGİLİ KANUN VAR

Türkiye’de yaşayan haymatloslarla ilgili kanun da çıkartılmış durumda. 2013 yılında çıkartılan 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nda vatansız kişilerin statüsüne ilişkin sözleşmeye göre, vatansız kişi terimi kendi yasalarının işle­yişi içinde hiçbir devlet tarafından vatandaş ola­rak sayılmayan bir kişi anlamına gelir. 6458 sayılı Kanun, kişinin “vatansız kişi” statüsüne girip girme­diğine ilişkin değerlendirmenin Göç İdaresi Genel Müdürlüğü tarafından yapılacağını düzenlerken, başka ülkeler tarafından vatansız kişi olarak kabul edilmiş olan kişilerin bu haktan yararlanamayacağı belirtiyor.

Vatansız kişilere, Türkiye’de yasal olarak ikamet edebilme hakkı sağlayan ‘Vatansız Kişi Kimlik Bel­gesi’ düzenlenirken, vatansız kişinin, bu kimlik belgesine sahip olarak Türkiye’de geçirdiği süreler, ikamet sürelerinin toplanmasında hesaba katılıyor. Vatansız kişi herhangi bir ülkenin vatandaşlığını kazanırsa, kimlik belgesi geçerliliğini kaybediyor.

 

 

Bu Yazıyı Kaleme Alan
Diğer Yazıları Numan Babacan

NEDEN SEVMEYİ BECEREMİYORSUNUZ?

Bazen cümleye en sonda söylenecek şeyi en başta söyleyerek başlamak gerekiyor. Çünkü...
Daha Fazla

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir